Przejdź do treści

News & analizy

Deepfake Morawieckiego: kto odpowiada za treści AI w Polsce

Zaktualizowano: Autor: Andrzej Niemiec10 min czytania

Spot PO z 2023 roku użył syntetycznego głosu Morawieckiego. Kto odpowiada za deepfake w Polsce i co zmienia art. 50 AI Act od 2 sierpnia 2026?

Deepfake Morawieckiego: kto odpowiada za treści AI w Polsce
Spis treści
  1. Kto odpowiada za deepfake w Polsce?
  2. Co wydarzyło się 24 sierpnia 2023 roku?
  3. Czy spot PO był deepfakeiem?
  4. Kiedy trzeba oznaczać treści generowane przez AI?
  5. Czy dostawca narzędzia i publikujący odpowiadają tak samo?
  6. Jakie luki prawne zostają w Polsce?
  7. Jak wypadają trzy typy publikacji z deepfake'iem?
  8. Co zrobić, żeby nie opublikować nieoznaczonego deepfake'u?
  9. Najczęstsze pytania
  10. Źródła

Kto odpowiada za deepfake w Polsce?

Po 2 sierpnia 2026 roku odpowiedzialność jest rozdzielona między dwa podmioty. Dostawca systemu AI musi zapewnić techniczne oznaczanie i wykrywalność generowanych treści, a podmiot publikujący deepfake ma obowiązek jasno i widocznie ujawnić, że materiał powstał sztucznie lub został zmanipulowany [1] [2]. Samo tworzenie deepfake'ów nie jest zakazane — przepis dotyczy przejrzystości wobec odbiorcy, a nie technologii jako takiej [3].

Co wydarzyło się 24 sierpnia 2023 roku?

24 sierpnia 2023 roku Platforma Obywatelska opublikowała spot wyborczy, w którym wykorzystała syntetyczny głos imitujący Mateusza Morawieckiego [5]. W materiale zestawiono autentyczne fragmenty wystąpień ówczesnego premiera z treścią e-maili przypisywanych wyciekowi ze skrzynki Michała Dworczyka, publikowanych w serwisie Poufna Rozmowa [6] [7]. Morawiecki nie wypowiedział tych zdań w nagraniu. Odczytał je lektor wygenerowany przez AI [8].

Spot wywołał krytykę komentatorów, ekspertów i fact-checkerów [5] [9]. Początkowo nie zawierał wyraźnej informacji o syntetycznym głosie, a oznaczenie pojawiło się dopiero po kilku godzinach [6] [9]. Publicznie nie wskazano narzędzia ani dostawcy, który odpowiadał za klonowanie głosu [10]. Opracowanie naukowe o kampaniach wyborczych z 2023 roku opisuje kilkadziesiąt tysięcy interakcji wokół analizowanych wpisów, bez przypisania jednej liczby temu konkretnemu materiałowi [12].

Czy spot PO był deepfakeiem?

Kwalifikacja jest poprawna, ale wymaga doprecyzowania. Media i opracowania naukowe opisują materiał jako deepfake lub voice clone [8] [12]. Obraz pochodził jednak z autentycznych wystąpień, a AI dotyczyła przede wszystkim warstwy dźwięku. Trafniejszym określeniem jest semideepfake albo deepfake audio [7] [8].

Odrębną kwestią jest autentyczność samych e-maili. Nie została niezależnie potwierdzona. Rząd przyznawał, że skrzynka Dworczyka została zhakowana, ale twierdził, że część materiałów mogła być zmanipulowana [10] [11]. Nie ma podstaw, by odczytane zdania przedstawiać jako bezsporną wypowiedź premiera.

Kiedy trzeba oznaczać treści generowane przez AI?

Obowiązek ujawniania sztucznego pochodzenia treści wynika z art. 50 unijnego AI Act i stosuje się od 2 sierpnia 2026 roku [3] [4]. Podmiot publikujący deepfake musi poinformować odbiorcę w sposób jasny i widoczny. W praktyce chodzi o etykietę przy materiale, a nie o informację ukrytą w regulaminie czy w metadanych pliku [1] [4].

Przed tą datą polskie przepisy nie adresowały politycznych deepfake'ów wprost. Analizy prawne wskazywały na ochronę wizerunku, głosu, dóbr osobistych i danych osobowych, ale nie na szczegółowy obowiązek oznaczania takich materiałów [13]. Wizerunek polityka jest przy tym chroniony słabiej niż wizerunek osoby prywatnej [13].

Czy dostawca narzędzia i publikujący odpowiadają tak samo?

Nie. AI Act rozdziela obowiązki. Dostawca systemu AI odpowiada za to, żeby generowane treści były technicznie oznaczone i wykrywalne. Podmiot stosujący system, czyli wydawca, agencja albo redakcja, odpowiada za ujawnienie sztucznego charakteru publikowanego deepfake'u [1] [2].

Dla firmy to dwa osobne pytania. Pierwsze dotyczy narzędzia: czy dostarcza znaczników pochodzenia. Drugie dotyczy procesu: czy te znaczniki przetrwają eksport, montaż i publikację oraz czy do materiału trafi czytelna etykieta [2].

Jakie luki prawne zostają w Polsce?

UODO w latach 2025–2026 wskazywał, że obowiązujące przepisy nie zapewniają szybkiej i kompletnej ochrony osób poszkodowanych ani jasnych krajowych mechanizmów odpowiedzialności za rozpowszechnianie szkodliwych deepfake'ów [14] [15]. W interpelacji do rządu pojawił się postulat wpisania wykorzystania tej technologii wprost do Kodeksu karnego [16].

Drugi obszar to reklama. Oszust kupuje emisję w serwisie społecznościowym, a nagranie wykorzystuje wizerunek znanej osoby, która nie ma nic wspólnego z polecaną inwestycją [17]. Sprawa Rafała Brzoski i Mety pokazuje, że pytanie o odpowiedzialność obejmuje też podmiot zarabiający na dystrybucji materiału [17].

Jak wypadają trzy typy publikacji z deepfake'iem?

KryteriumSpot PO (sierpień 2023)Reklama inwestycyjna z deepfake'emMateriał redakcyjny po 2 sierpnia 2026
Podstawa prawna w chwili publikacjibrak przepisu wprost o deepfake'ach, ogólna ochrona dóbr osobistych [13]ogólne przepisy o oszustwie i ochronie wizerunku, brak pełnej regulacji [17]art. 50 AI Act [3] [4]
Kto odpowiadapodmiot publikujący, dostawcy narzędzia publicznie nie wskazano [10]autor nagrania i podmiot sprzedający emisję reklamy [17]dostawca systemu AI i podmiot publikujący [1] [2]
Obowiązek oznaczeniabrak w chwili publikacji, oznaczenie dodano po krytyce [6] [9]brak oznaczenia, materiał reklamowy [17]jasne i widoczne ujawnienie sztucznego pochodzenia [4]

Co zrobić, żeby nie opublikować nieoznaczonego deepfake'u?

Praktyka dotyczy procesu, nie pojedynczego narzędzia.

  1. Spisz, które narzędzia w firmie generują głos, obraz i wideo oraz kto je obsługuje. Bez tej listy nie da się przypisać obowiązków [2].
  2. Sprawdź, czy plik zachowuje znaczniki pochodzenia po eksporcie, montażu i zmianie formatu. Część konwersji usuwa metadane [1].
  3. Dodaj etykietę w miejscu publikacji. Metadane w pliku nie są ujawnieniem wobec odbiorcy [4].
  4. Nie pozwól, by materiał sugerował wypowiedź, której dana osoba nie wygłosiła. W sierpniu 2023 roku właśnie ten element wywołał największy spór [8] [9].
  5. Zachowaj wersję źródłową i opis edycji. Przy sporze liczy się ślad, a nie rekonstrukcja z pamięci [1].

Firmy, które dopiero wdrażają AI w codziennej pracy, znajdą szerszy kontekst w tekście Praktyczne zastosowania AI: od pilotażu do produkcji. Kierunek polskich prac regulacyjnych opisuje z kolei materiał Czy Orzeł naprawdę podniesie polską AI z kolan?.

Najczęstsze pytania

Czy deepfake Morawieckiego był nielegalny?

W sierpniu 2023 roku nie istniał przepis, który wprost zakazywałby publikacji politycznego deepfake'u. Analizy prawne wskazywały na ochronę wizerunku i dóbr osobistych, ale szczegółowej regulacji brakowało [13]. Ocenę ewentualnego naruszenia utrudniał też fakt, że autentyczność odczytanych e-maili nie została niezależnie potwierdzona [10] [11].

Kto odpowiada za deepfake w reklamie w mediach społecznościowych?

Odpowiedzialność rozkłada się na kilka podmiotów. Autor nagrania odpowiada za treść, a platforma za emisję reklamy, z której czerpie korzyść [17]. Po 2 sierpnia 2026 roku dochodzi obowiązek ujawnienia sztucznego pochodzenia materiału po stronie podmiotu publikującego [3] [4].

Czy AI Act zakazuje deepfake'ów?

Nie. Rozporządzenie nie zakazuje generalnie tworzenia ani publikowania deepfake'ów jako takich. Wymaga natomiast przejrzystości: odbiorca ma wiedzieć, że patrzy na treść wygenerowaną lub zmanipulowaną przez AI [1] [2]. Obowiązek obejmuje ujawnienie, a nie likwidację materiału [3].

Od kiedy obowiązuje art. 50 AI Act w Polsce?

Przepis stosuje się od 2 sierpnia 2026 roku [3] [4]. To data wspólna dla całej Unii Europejskiej, a nie odrębny termin krajowy. Obowiązek dotyczy podmiotów publikujących deepfake'i oraz dostawców systemów AI, którzy mają zapewnić techniczne oznaczanie i wykrywalność treści [1] [2].

Jak rozpoznać deepfake audio?

Nie ma jednej pewnej metody. Przy materiale politycznym pomaga sprawdzenie źródła publikacji i tego, czy istnieje pełne nagranie wypowiedzi [6]. Warto też sprawdzić, czy serwis lub redakcja poinformował o użyciu syntetycznego głosu, tak jak stało się to po krytyce spotu PO [9].

Źródła

  1. AI Act transparency obligations from 2 August 2026: what must companies in Poland implement (getsix, 2026)
  2. Obowiązek oznaczania treści AI 2026 (JGT, 2026)
  3. Deepfake i AI Act. Nowe zasady oznaczania treści od 2 sierpnia 2026 r. (GazetaPrawna.pl, 2026)
  4. AI Act: kto musi oznaczać treści od 2 sierpnia (prawo.pl, 2026)
  5. PO używa AI do spotu wyborczego. Otwiera Puszkę Pandory? (CyberDefence24, 2023)
  6. "Fałszywy" Mateusz Morawiecki na nagraniu. Platforma Obywatelska wprowadziła użytkowników w błąd (PolsatNews.pl, 2023)
  7. Kontrowersyjny spot Platformy Obywatelskiej. Podrobili głos Morawieckiego (Onet, 2023)
  8. Deepfake Mateusza Morawieckiego w spocie Platformy Obywatelskiej (next.gazeta.pl, 2023)
  9. "Strzał w stopę". Gorąco wokół spotu PO (Money.pl, 2023)
  10. Opposition criticised for using AI-generated deepfake voice of PM in Polish election ad (Notes from Poland, 2023)
  11. Polish Opposition Condemned for Using AI-Generated Deepfake (MetaNews, 2023)
  12. On the way to deep fake democracy? Deep fakes in election campaigns in 2023 (Springer, 2024)
  13. Deepfake w spocie wyborczym to krok w stronę nieznaną prawu (rp.pl, 2023)
  14. Potrzebne jest prawo chroniące ludzi przed negatywnym wpływem deepfake'ów (UODO)
  15. Należy ponownie podjąć prace nad przepisami wdrażającymi, aby chronić obywateli przed deepfake'ami (UODO)
  16. Deepfake wymyka się spod kontroli. Rząd chce uderzyć w mroczną stronę AI (Strefa Biznesu)
  17. Rafał Brzoska kontra Meta. Kto odpowiada za reklamy deepfake (GazetaPrawna, 2026)
AN
O autorze
Andrzej Niemiec

Fanatyk nowych technologii i specjalista w zakresie sztucznej inteligencji.

Jak powstają teksty: Polityka AI · O redakcji