News & analizy
Deepfake Morawieckiego: kto odpowiada za treści AI w Polsce
Zaktualizowano: Autor: Andrzej Niemiec10 min czytania
Spot PO z 2023 roku użył syntetycznego głosu Morawieckiego. Kto odpowiada za deepfake w Polsce i co zmienia art. 50 AI Act od 2 sierpnia 2026?
Spis treści
- Kto odpowiada za deepfake w Polsce?
- Co wydarzyło się 24 sierpnia 2023 roku?
- Czy spot PO był deepfakeiem?
- Kiedy trzeba oznaczać treści generowane przez AI?
- Czy dostawca narzędzia i publikujący odpowiadają tak samo?
- Jakie luki prawne zostają w Polsce?
- Jak wypadają trzy typy publikacji z deepfake'iem?
- Co zrobić, żeby nie opublikować nieoznaczonego deepfake'u?
- Najczęstsze pytania
- Źródła
Kto odpowiada za deepfake w Polsce?
Po 2 sierpnia 2026 roku odpowiedzialność jest rozdzielona między dwa podmioty. Dostawca systemu AI musi zapewnić techniczne oznaczanie i wykrywalność generowanych treści, a podmiot publikujący deepfake ma obowiązek jasno i widocznie ujawnić, że materiał powstał sztucznie lub został zmanipulowany [1] [2]. Samo tworzenie deepfake'ów nie jest zakazane — przepis dotyczy przejrzystości wobec odbiorcy, a nie technologii jako takiej [3].
Co wydarzyło się 24 sierpnia 2023 roku?
24 sierpnia 2023 roku Platforma Obywatelska opublikowała spot wyborczy, w którym wykorzystała syntetyczny głos imitujący Mateusza Morawieckiego [5]. W materiale zestawiono autentyczne fragmenty wystąpień ówczesnego premiera z treścią e-maili przypisywanych wyciekowi ze skrzynki Michała Dworczyka, publikowanych w serwisie Poufna Rozmowa [6] [7]. Morawiecki nie wypowiedział tych zdań w nagraniu. Odczytał je lektor wygenerowany przez AI [8].
Spot wywołał krytykę komentatorów, ekspertów i fact-checkerów [5] [9]. Początkowo nie zawierał wyraźnej informacji o syntetycznym głosie, a oznaczenie pojawiło się dopiero po kilku godzinach [6] [9]. Publicznie nie wskazano narzędzia ani dostawcy, który odpowiadał za klonowanie głosu [10]. Opracowanie naukowe o kampaniach wyborczych z 2023 roku opisuje kilkadziesiąt tysięcy interakcji wokół analizowanych wpisów, bez przypisania jednej liczby temu konkretnemu materiałowi [12].
Czy spot PO był deepfakeiem?
Kwalifikacja jest poprawna, ale wymaga doprecyzowania. Media i opracowania naukowe opisują materiał jako deepfake lub voice clone [8] [12]. Obraz pochodził jednak z autentycznych wystąpień, a AI dotyczyła przede wszystkim warstwy dźwięku. Trafniejszym określeniem jest semideepfake albo deepfake audio [7] [8].
Odrębną kwestią jest autentyczność samych e-maili. Nie została niezależnie potwierdzona. Rząd przyznawał, że skrzynka Dworczyka została zhakowana, ale twierdził, że część materiałów mogła być zmanipulowana [10] [11]. Nie ma podstaw, by odczytane zdania przedstawiać jako bezsporną wypowiedź premiera.
Kiedy trzeba oznaczać treści generowane przez AI?
Obowiązek ujawniania sztucznego pochodzenia treści wynika z art. 50 unijnego AI Act i stosuje się od 2 sierpnia 2026 roku [3] [4]. Podmiot publikujący deepfake musi poinformować odbiorcę w sposób jasny i widoczny. W praktyce chodzi o etykietę przy materiale, a nie o informację ukrytą w regulaminie czy w metadanych pliku [1] [4].
Przed tą datą polskie przepisy nie adresowały politycznych deepfake'ów wprost. Analizy prawne wskazywały na ochronę wizerunku, głosu, dóbr osobistych i danych osobowych, ale nie na szczegółowy obowiązek oznaczania takich materiałów [13]. Wizerunek polityka jest przy tym chroniony słabiej niż wizerunek osoby prywatnej [13].
Czy dostawca narzędzia i publikujący odpowiadają tak samo?
Nie. AI Act rozdziela obowiązki. Dostawca systemu AI odpowiada za to, żeby generowane treści były technicznie oznaczone i wykrywalne. Podmiot stosujący system, czyli wydawca, agencja albo redakcja, odpowiada za ujawnienie sztucznego charakteru publikowanego deepfake'u [1] [2].
Dla firmy to dwa osobne pytania. Pierwsze dotyczy narzędzia: czy dostarcza znaczników pochodzenia. Drugie dotyczy procesu: czy te znaczniki przetrwają eksport, montaż i publikację oraz czy do materiału trafi czytelna etykieta [2].
Jakie luki prawne zostają w Polsce?
UODO w latach 2025–2026 wskazywał, że obowiązujące przepisy nie zapewniają szybkiej i kompletnej ochrony osób poszkodowanych ani jasnych krajowych mechanizmów odpowiedzialności za rozpowszechnianie szkodliwych deepfake'ów [14] [15]. W interpelacji do rządu pojawił się postulat wpisania wykorzystania tej technologii wprost do Kodeksu karnego [16].
Drugi obszar to reklama. Oszust kupuje emisję w serwisie społecznościowym, a nagranie wykorzystuje wizerunek znanej osoby, która nie ma nic wspólnego z polecaną inwestycją [17]. Sprawa Rafała Brzoski i Mety pokazuje, że pytanie o odpowiedzialność obejmuje też podmiot zarabiający na dystrybucji materiału [17].
Jak wypadają trzy typy publikacji z deepfake'iem?
| Kryterium | Spot PO (sierpień 2023) | Reklama inwestycyjna z deepfake'em | Materiał redakcyjny po 2 sierpnia 2026 |
|---|---|---|---|
| Podstawa prawna w chwili publikacji | brak przepisu wprost o deepfake'ach, ogólna ochrona dóbr osobistych [13] | ogólne przepisy o oszustwie i ochronie wizerunku, brak pełnej regulacji [17] | art. 50 AI Act [3] [4] |
| Kto odpowiada | podmiot publikujący, dostawcy narzędzia publicznie nie wskazano [10] | autor nagrania i podmiot sprzedający emisję reklamy [17] | dostawca systemu AI i podmiot publikujący [1] [2] |
| Obowiązek oznaczenia | brak w chwili publikacji, oznaczenie dodano po krytyce [6] [9] | brak oznaczenia, materiał reklamowy [17] | jasne i widoczne ujawnienie sztucznego pochodzenia [4] |
Co zrobić, żeby nie opublikować nieoznaczonego deepfake'u?
Praktyka dotyczy procesu, nie pojedynczego narzędzia.
- Spisz, które narzędzia w firmie generują głos, obraz i wideo oraz kto je obsługuje. Bez tej listy nie da się przypisać obowiązków [2].
- Sprawdź, czy plik zachowuje znaczniki pochodzenia po eksporcie, montażu i zmianie formatu. Część konwersji usuwa metadane [1].
- Dodaj etykietę w miejscu publikacji. Metadane w pliku nie są ujawnieniem wobec odbiorcy [4].
- Nie pozwól, by materiał sugerował wypowiedź, której dana osoba nie wygłosiła. W sierpniu 2023 roku właśnie ten element wywołał największy spór [8] [9].
- Zachowaj wersję źródłową i opis edycji. Przy sporze liczy się ślad, a nie rekonstrukcja z pamięci [1].
Firmy, które dopiero wdrażają AI w codziennej pracy, znajdą szerszy kontekst w tekście Praktyczne zastosowania AI: od pilotażu do produkcji. Kierunek polskich prac regulacyjnych opisuje z kolei materiał Czy Orzeł naprawdę podniesie polską AI z kolan?.
Najczęstsze pytania
Czy deepfake Morawieckiego był nielegalny?
W sierpniu 2023 roku nie istniał przepis, który wprost zakazywałby publikacji politycznego deepfake'u. Analizy prawne wskazywały na ochronę wizerunku i dóbr osobistych, ale szczegółowej regulacji brakowało [13]. Ocenę ewentualnego naruszenia utrudniał też fakt, że autentyczność odczytanych e-maili nie została niezależnie potwierdzona [10] [11].
Kto odpowiada za deepfake w reklamie w mediach społecznościowych?
Odpowiedzialność rozkłada się na kilka podmiotów. Autor nagrania odpowiada za treść, a platforma za emisję reklamy, z której czerpie korzyść [17]. Po 2 sierpnia 2026 roku dochodzi obowiązek ujawnienia sztucznego pochodzenia materiału po stronie podmiotu publikującego [3] [4].
Czy AI Act zakazuje deepfake'ów?
Nie. Rozporządzenie nie zakazuje generalnie tworzenia ani publikowania deepfake'ów jako takich. Wymaga natomiast przejrzystości: odbiorca ma wiedzieć, że patrzy na treść wygenerowaną lub zmanipulowaną przez AI [1] [2]. Obowiązek obejmuje ujawnienie, a nie likwidację materiału [3].
Od kiedy obowiązuje art. 50 AI Act w Polsce?
Przepis stosuje się od 2 sierpnia 2026 roku [3] [4]. To data wspólna dla całej Unii Europejskiej, a nie odrębny termin krajowy. Obowiązek dotyczy podmiotów publikujących deepfake'i oraz dostawców systemów AI, którzy mają zapewnić techniczne oznaczanie i wykrywalność treści [1] [2].
Jak rozpoznać deepfake audio?
Nie ma jednej pewnej metody. Przy materiale politycznym pomaga sprawdzenie źródła publikacji i tego, czy istnieje pełne nagranie wypowiedzi [6]. Warto też sprawdzić, czy serwis lub redakcja poinformował o użyciu syntetycznego głosu, tak jak stało się to po krytyce spotu PO [9].
Źródła
- AI Act transparency obligations from 2 August 2026: what must companies in Poland implement (getsix, 2026)
- Obowiązek oznaczania treści AI 2026 (JGT, 2026)
- Deepfake i AI Act. Nowe zasady oznaczania treści od 2 sierpnia 2026 r. (GazetaPrawna.pl, 2026)
- AI Act: kto musi oznaczać treści od 2 sierpnia (prawo.pl, 2026)
- PO używa AI do spotu wyborczego. Otwiera Puszkę Pandory? (CyberDefence24, 2023)
- "Fałszywy" Mateusz Morawiecki na nagraniu. Platforma Obywatelska wprowadziła użytkowników w błąd (PolsatNews.pl, 2023)
- Kontrowersyjny spot Platformy Obywatelskiej. Podrobili głos Morawieckiego (Onet, 2023)
- Deepfake Mateusza Morawieckiego w spocie Platformy Obywatelskiej (next.gazeta.pl, 2023)
- "Strzał w stopę". Gorąco wokół spotu PO (Money.pl, 2023)
- Opposition criticised for using AI-generated deepfake voice of PM in Polish election ad (Notes from Poland, 2023)
- Polish Opposition Condemned for Using AI-Generated Deepfake (MetaNews, 2023)
- On the way to deep fake democracy? Deep fakes in election campaigns in 2023 (Springer, 2024)
- Deepfake w spocie wyborczym to krok w stronę nieznaną prawu (rp.pl, 2023)
- Potrzebne jest prawo chroniące ludzi przed negatywnym wpływem deepfake'ów (UODO)
- Należy ponownie podjąć prace nad przepisami wdrażającymi, aby chronić obywateli przed deepfake'ami (UODO)
- Deepfake wymyka się spod kontroli. Rząd chce uderzyć w mroczną stronę AI (Strefa Biznesu)
- Rafał Brzoska kontra Meta. Kto odpowiada za reklamy deepfake (GazetaPrawna, 2026)
Fanatyk nowych technologii i specjalista w zakresie sztucznej inteligencji.
Jak powstają teksty: Polityka AI · O redakcji