Superkomputer Orzeł: jakie miejsce zajął w TOP500 i co go zastąpiło

Czym właściwie jest superkomputer Orzeł?

Orzeł, w materiałach PCSS częściej nazywany Eagle, to klaster obliczeniowy Poznańskiego Centrum Superkomputerowo-Sieciowego. Wdrożenie datowane jest na początek 2016 roku [1], a historia PCSS wskazuje rok 2015 [2]. System powstał we współpracy z Huawei, który dostarczył ponad tysiąc serwerów [2]. PCSS udostępnia te zasoby do obliczeń naukowych i komercyjnych [1].

Orzeł nie jest firmą, spółką ani produktem AI. To maszyna, na której liczy się symulacje i modele. Nazwa bywa mylona z Bielikiem, polskim modelem językowym, oraz z motywem orła w godle. Przy każdej informacji o Orle trzeba więc najpierw ustalić, o czym dokładnie mówi źródło.

Które miejsce w rankingu TOP500 zajął Orzeł?

Orzeł trafił do pierwszej setki TOP500, ale na miejsce 79. lub 80. PCSS podaje 79. lokatę w 2015 roku [2], a materiały centrum opisują 80. miejsce w momencie uruchomienia [1]. Liczba 93., powtarzana w niektórych opracowaniach, nie znajduje potwierdzenia w oficjalnych zbiorach rankingu.

Najprostsza weryfikacja to pełny rekord listy. W wydaniu z czerwca 2023 roku wśród systemów z lokalizacją w Polsce są Athena na miejscu 123., Altair na 186. i Ares na 362. [3]. Systemu Orzeł ani Eagle tam nie ma. Lista została opublikowana 1 czerwca 2023 roku [4], a próg wejścia do pierwszej setki wynosił wtedy 6,32 PFLOPS [5].

TOP500 to ranking pięciuset systemów oparty na benchmarku HPL z biblioteki LINPACK [6]. Pomiar mierzy wydajność w podwójnej precyzji na dużym zadaniu algebraicznym. Wynik nie opisuje więc wydajności w uczeniu modeli, a jedynie jedną, dobrze zdefiniowaną klasę obliczeń. Jak czytać takie pomiary, pokazujemy w tekście o benchmarkach AI.

Trzy liczby wystarczą, by sprawdzić niemal każdą publikację o Orle: data listy, nazwa systemu w rekordzie i wartość Rmax. Jeśli któregoś z tych elementów brakuje, teza o miejscu w rankingu jest niepotwierdzona.

Jakie parametry miał Orzeł?

Opisy Orła krążące w sieci pochodzą głównie z materiałów z lat 2016–2020. Mowa w nich o ponad 1000, a miejscami 1300 serwerach, około 33 tysiącach rdzeni, 120 TB pamięci RAM i mocy około 1,4 PFLOPS [7][8]. Materiały PCSS zapowiadały rozbudowę systemu [9].

Te liczby nie opisują stanu z 2023 roku i nie należy ich przedstawiać jako aktualnego wyniku. Konfiguracja klastra zmieniała się przez lata, a część publikacji powtarza parametry startowe. Bez dokumentacji z danego roku nie da się ustalić, ile zasobów było w danym momencie faktycznie dostępnych.

Co zastąpiło Orła w Poznaniu?

Następcą w PCSS stał się Altair. System uruchomiono w 2021 roku, był prawie pięć razy większy od Orła, a logiczne połączenie obu maszyn dawało około 8 PFLOPS dostępnej mocy [2][10].

Tabela pokazuje, jak szybko zmienia się hierarchia maszyn. System, który w 2016 roku był polskim numerem jeden, dekadę później jest w rankingu nieobecny, a jego następcę wyprzedzają już kolejne instalacje.

Które polskie superkomputery są dziś w TOP500?

W wydaniu z czerwca 2026 roku polskie systemy to Helios GPU na miejscu 116., Proxima na 147., Lem na 162., Athena na 305., Helios CPU na 351. i Altair na 384. [11]. Orła w tym zestawieniu nie ma.

Nowe inwestycje wiążą się z innymi ośrodkami. Programy określane jako Fabryki AI łączono z rozbudową Heliosa oraz infrastrukturą Cyfronetu, a w 2024 roku zapowiadano na ten cel 69,6 mln zł [12]. Dyskusja o polskim HPC dotyczy więc dziś tych instalacji, nie powrotu dawnego klastra z Poznania.

Kontekst rynkowy opisuje Parkiet: Polska jest w drugiej lidze krajów rozwijających sztuczną inteligencję, ale ma potencjał wejścia do grona liderów, o ile pojawi się kapitał [13]. To opinia redakcji gospodarczej, nie pomiar infrastruktury. Tempo zmian po stronie produktów konsumenckich opisuje tekst o wyszukiwarce Google 2026.

Czy Orzeł miał związek z polskimi modelami językowymi?

Dostępne źródła opisują Bielika jako polski model językowy [14], a jego twórcy pracują nad projektem o nazwie Obywatel Bielik [15]. Żadna z przywołanych publikacji nie wiąże tego modelu z Orłem.

Nie ma więc podstaw, by pisać, że Bielik powstał na Orle albo że klaster z Poznania trenował polskie modele. To dwa osobne wątki, które łączy tylko słowo „orzeł” w nazwie. Czytelnik powinien rozdzielać infrastrukturę HPC od projektów modeli językowych.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał superkomputer Orzeł?

Orzeł, czyli Eagle, powstał w Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym na początku 2016 roku, a historia PCSS datuje wdrożenie na rok 2015 [1][2]. System zbudowano we współpracy z Huawei. W momencie uruchomienia trafił do pierwszej setki TOP500.

Czy Orzeł wrócił do TOP500 w 2023 roku?

Nie ma na to potwierdzenia. W pełnym rekordzie listy z czerwca 2023 roku polskimi systemami były Athena, Altair i Ares, a Orła w nim nie ma [3]. Publikacje o „powrocie” nie wskazują daty ani konkretnego wydania rankingu, w którym system miałby się pojawić.

Jaką moc miał Orzeł?

Materiały z lat 2016–2020 podają około 1,4 PFLOPS, około 33 tysięcy rdzeni i 120 TB pamięci RAM [7][8]. To parametry z okresu uruchomienia i rozbudowy, nie wynik z 2023 roku. Próg wejścia do pierwszej setki TOP500 w czerwcu 2023 wynosił 6,32 PFLOPS [5].

Co dziś gra rolę w polskim HPC?

W rankingu z czerwca 2026 roku wymieniane są Helios GPU, Proxima, Lem, Athena, Helios CPU i Altair [11]. Inwestycje w Fabryki AI wiązano z rozbudową Heliosa i infrastrukturą Cyfronetu, z zapowiedzią 69,6 mln zł w 2024 roku [12].

Źródła

1. Orzeł (PCSS)
2. History & Milestones (PSNC)
3. TOP500, czerwiec 2023 — pełny rekord (TOP500)
4. June 2023 (TOP500)
5. Highlights, June 2023 (TOP500)
6. TOP500 (Wikipedia)
7. Orzeł/Eagle: jeden z najmocniejszych polskich klastrów obliczeniowych (Benchmark, 2016)
8. Superkomputer Orzeł już działa (Forsal)
9. Orzeł będzie szybszy (Sztuczna Inteligencja)
10. Superkomputer Altair jest w pełni operacyjny (PCSS)
11. TOP500, czerwiec 2026 — pełny rekord (TOP500)
12. Polska zyska potężny superkomputer (RP)
13. AI nad Wisłą rośnie w siłę (Parkiet)
14. Bielik – polski orzeł w świecie AI (ChatBoty.pl)
15. Twórcy Bielika pracują nad czymś nowym (RP)