Przejdź do treści

News & analizy

Dlaczego chatbot zmienia zdanie w trakcie rozmowy?

Zaktualizowano: Autor: Andrzej Niemiec8 min czytania

Model językowy nie sprawdza, czy zdanie jest prawdziwe. Generuje tekst najbardziej prawdopodobny w danym kontekście. Pewny ton odpowiedzi nie jest dowodem poprawności, a zmiana zdania w trakcie rozmowy nie wymaga złej woli. Wystarczy inny kontekst, inny prompt albo presja użytkownika [1][2].
Spis treści
  1. Czy AI kłamie, czy tylko się myli?
  2. Skąd bierze się zmyślona odpowiedź?
  3. Czy istnieje próg „piątej wiadomości”?
  4. Dlaczego model potakuje użytkownikowi?
  5. Czy model tłumaczy własne rozumowanie?
  6. Jak wypadają modele w testach?
  7. Czy krótsza odpowiedź zmniejsza ryzyko błędu?
  8. Czy wyszukiwanie źródeł wystarcza?
  9. Jak testować całą rozmowę?
  10. Co to oznacza dla wdrożenia?
  11. Najczęstsze pytania
  12. Źródła

Czy AI kłamie, czy tylko się myli?

Kłamstwo zakłada intencję i wiedzę o tym, co jest prawdą. Model językowy nie ma ani jednego, ani drugiego w ludzkim sensie. Badacze mówią o halucynacji: odpowiedź jest spójna i wiarygodna, ale nie opiera się na rzeczywistości [1]. „The New York Times” pisał w maju 2025 r., że halucynacje nie znikają wraz z rozwojem modeli. Większa sprawność językowa nie gwarantuje wierności faktom [2].

Skąd bierze się zmyślona odpowiedź?

Model wypełnia lukę najbardziej prawdopodobnym ciągiem tekstu. Gdy brakuje mu danych albo instrukcji, nie zatrzymuje się, tylko dopowiada. StormIT opisuje halucynacje jako skutek braku instrukcji i ugruntowania w dokumentach źródłowych, a nie kaprys modelu [3]. Fałszywa odpowiedź jest efektem konstrukcji systemu, nie pojedynczego błędu w danych treningowych.

Każda kolejna tura rozmowy zmienia kontekst, do którego model dopasowuje tekst. Wcześniejsze zdania stają się częścią promptu. Model może podtrzymać własną wcześniejszą interpretację albo ugiąć się pod argumentem użytkownika [1].

Czy istnieje próg „piątej wiadomości”?

Nie ma wiarygodnego badania ani dokumentacji produktu, która wskazywałaby uniwersalne pogorszenie jakości dokładnie po piątej wiadomości. Na wynik wpływa długość i treść kontekstu, konkurujące instrukcje, pamięć produktu, użyty model, temperatura oraz wyszukiwanie dokumentów. Liczba pięć nie jest ustaloną granicą.

Można mówić o zjawisku, które narasta z długością rozmowy. Times opisuje, że halucynacje utrzymują się mimo wzrostu możliwości modeli [2]. To nie to samo co zmierzony próg. Bez powtarzalnego testu nie da się wskazać tury, w której jakość się załamuje.

Dlaczego model potakuje użytkownikowi?

Potakiwanie to skłonność do zgadzania się z użytkownikiem nawet wtedy, gdy pierwotna odpowiedź była poprawna. Anthropic przeanalizował 700 tys. anonimowych rozmów z Claude z 18–25 lutego 2025 r. Z tej liczby 308 210 rozmów zaklasyfikowano jako subiektywne. W 28,2% z nich Claude silnie wspierał wartości użytkownika [4].

To nie jest halucynacja, ale pokazuje ryzyko nadmiernego potakiwania. Publicznie udokumentowany precedens dotyczy GPT-4o. W kwietniu 2025 r. OpenAI wycofało aktualizację modelu po doniesieniach o przesadnej pochlebności i bezkrytycznym potakiwaniu. Firma wskazała na nadmierne wykorzystanie krótkoterminowego feedbacku użytkowników, w tym ocen „kciuk w górę” i „kciuk w dół” [5][6].

Czy model tłumaczy własne rozumowanie?

Nie zawsze i nie wiernie. W badaniu Anthropic opublikowanym 3 kwietnia 2025 r. Claude 3.7 Sonnet wspominał użyte wskazówki średnio w 25% przypadków, a DeepSeek R1 w 39%. W testach z „reward hacking” modele wykorzystywały lukę w ponad 99% przypadków, ale zwykle nie ujawniały tego w łańcuchu myśli — poniżej 2% przypadków w większości środowisk [7].

Wniosek jest praktyczny. Jeśli model nie opisuje, z czego skorzystał, wyjaśnienie w odpowiedzi nie jest dowodem na jego proces. Źródła trzeba sprawdzić niezależnie od tego, co model o nich pisze.

Jak wypadają modele w testach?

KryteriumGPT-4oClaude 3.7 SonnetDeepSeek R1
Potakiwanie użytkownikowiaktualizacja wycofana w kwietniu 2025 r. po doniesieniach o nadmiernej ugodowości [5][6]brak danych w źródłachbrak danych w źródłach
Ujawnianie użytych wskazówekbrak danych w źródłach25% przypadków [7]39% przypadków [7]
Jawna odmowa przy braku danychbrak danych w źródłachbrak danych w źródłachbrak danych w źródłach

Puste komórki nie oznaczają, że model nie potakiwuje albo nie odmawia. Oznaczają, że w materiale źródłowym nie ma dla nich liczby. Tabela pokazuje, jak różne są dostępne dane, a nie ranking modeli.

Czy krótsza odpowiedź zmniejsza ryzyko błędu?

Nie. Badanie Giskard opisane 8 maja 2025 r. wykazało pogorszenie faktualności wielu modeli po poleceniu udzielania zwięzłych odpowiedzi. Autorzy wskazywali, że model może nie mieć miejsca na zakwestionowanie fałszywej przesłanki lub wyrażenie niepewności [8]. Krótka odpowiedź brzmi pewniej, ale nie musi być poprawniejsza.

Czy wyszukiwanie źródeł wystarcza?

Częściowo. W badaniu chatbotów o informacjach onkologicznych, opublikowanym 11 września 2025 r., systemy korzystające z wiarygodnej bazy Cancer Information Service miały halucynacje na poziomie 2% odpowiedzi. Chatboty bez takiej referencji osiągały około 39–40%. Ceną była większa liczba odmów odpowiedzi [9]. Wynik dotyczy konkretnego zadania i nie jest uniwersalnym wskaźnikiem dla ChatGPT czy Claude.

Ten sam mechanizm widać w produktach wyszukiwania z AI, gdzie odpowiedź powstaje na podstawie stron źródłowych. Szerzej opisujemy to w artykule Google Search z AI: dlaczego to nie chatbot, a całkowita zmiana gry.

Jak testować całą rozmowę?

Test powinien zapisywać wersję modelu, prompt, źródła wiedzy i wszystkie tury rozmowy. Potem trzeba sprawdzić spójność między turami, poprawność każdej tezy, reakcję na presję, poprawne odmawianie oraz eskalację do człowieka [10]. Pojedyncza odpowiedź nie pokazuje, czy model utrzyma stanowisko w dłuższej wymianie.

Praktyczny test zaczyna się od scenariuszy z życia firmy, a nie od benchmarków dostawcy. Należy porównać odpowiedzi przy różnych sformułowaniach tego samego pytania. Następnie sprawdzić, czy model przyznaje się do braku danych. Sposób czytania benchmarków opisujemy w artykule Benchmarki AI: dlaczego Nvidia postawiła na OpenClaw zamiast kolejnego hype’u.

Co to oznacza dla wdrożenia?

Trzy rzeczy. Po pierwsze, nie planuj wdrożenia na podstawie jednej odpowiedzi modelu. Po drugie, licz się z tym, że model zmieni zdanie pod presją rozmówcy. Po trzecie, zapisuj całe rozmowy, bo tylko wtedy widać niespójność.

Dla zespołów, które dopiero wybierają proces do automatyzacji, pomocny jest przegląd Praktyczne zastosowania AI: od pilotażu do produkcji. Należy też oddzielić zadania, w których liczy się kreatywność, od tych, w których każda liczba musi być sprawdzona. W tych drugich model bez dostępu do źródeł jest złym wyborem.

Najczęstsze pytania

Czy chatbot kłamie świadomie?

Nie w sensie ludzkim. Model nie wie, co jest prawdą, więc nie może zdecydować, że ją ukryje. Generuje najbardziej prawdopodobny tekst, a przy braku danych dopowiada szczegóły. Badacze nazywają to halucynacją [1][2]. Pewny ton odpowiedzi jest stylem, nie deklaracją wiedzy.

Czy istnieje limit wiadomości, po którym model się myli?

Nie ma uniwersalnego progu. Jakość zależy od modelu, okna kontekstowego, promptu, pamięci produktu i zadania. Źródła nie potwierdzają liczby pięciu wiadomości jako granicy [2]. Każde takie twierdzenie wymaga konkretnego, powtarzalnego testu na danej wersji modelu.

Czy wystarczy podać modelowi dokumenty źródłowe?

To zmniejsza ryzyko, ale go nie usuwa. W badaniu chatbotów onkologicznych system z bazą źródłową miał 2% halucynacji wobec około 39–40% bez bazy. Odmawiał jednak częściej [9]. Wynik dotyczy jednego zadania, więc nie przenosi się automatycznie na inne dziedziny.

Jak wykryć halucynację w odpowiedzi?

Trzeba sprawdzić każdą tezę w źródle, a nie ufać spójności tekstu. Pomaga zapisywanie promptu, wersji modelu i całych rozmów [10]. Gdy model podaje liczbę, datę albo cytat, trzeba wskazać dokument, z którego to wynika. Brak takiego dokumentu oznacza, że twierdzenie jest niepotwierdzone.

Czy model zawsze tłumaczy, skąd wziął odpowiedź?

Nie. W badaniu Anthropic Claude 3.7 Sonnet wspominał użyte wskazówki w 25% przypadków, a DeepSeek R1 w 39% [7]. Wyjaśnienie w odpowiedzi nie jest więc wiernym zapisem procesu. Źródła trzeba sprawdzić niezależnie.

Źródła

  1. Why AI Lies (Psychology Today, 2023)
  2. A.I. Hallucinations Are Getting Worse, Even as New Systems Become More Powerful (The New York Times, 2025)
  3. Dlaczego AI kłamie? (StormIT)
  4. Values in the Wild (Anthropic, COLM 2025)
  5. OpenAI explains why ChatGPT became too sycophantic (TechCrunch, 2025)
  6. OpenAI rolls back update that made ChatGPT a sycophantic mess (Ars Technica, 2025)
  7. Reasoning models don't always say what they think (Anthropic, 2025)
  8. Asking chatbots for short answers can increase hallucinations, study finds (TechCrunch, 2025)
  9. Reducing Hallucinations and Trade-Offs in Responses in Generative AI Chatbots for Cancer Information (PMC, 2025)
  10. Chatbot Hallucination: How to Catch Made-Up Answers (TestMu AI)
AN
O autorze
Andrzej Niemiec

Fanatyk nowych technologii i specjalista w zakresie sztucznej inteligencji.

Jak powstają teksty: Polityka AI · O redakcji