Przejdź do treści

News & analizy

Humanistyka i AI na uczelniach: czego uczy przykład MIT

Zaktualizowano: Autor: Andrzej Niemiec7 min czytania

SHASS na MIT kończy 75 lat, a humanistyka jest obowiązkowa dla każdego licencjatu. Wyjaśniamy, skąd bierze się liczba 60% i czego brakuje polskim uczelniom.

Spis treści
  1. Czym jest SHASS i dlaczego humanistyka jest obowiązkowa na MIT?
  2. Co wydarzyło się w 2026 roku?
  3. Skąd bierze się liczba 60% w opowieści o SHASS?
  4. Jak MIT łączy humanistykę z AI na zajęciach?
  5. Jak wygląda polska debata o AI na uczelniach?
  6. Porównanie: co robi MIT, a co robią polskie uczelnie?
  7. Co polskie uczelnie mogą zrobić bez zmiany budżetu?
  8. Co to znaczy dla kandydatów na studia i dla firm?
  9. Najczęstsze pytania
  10. Źródła

Czym jest SHASS i dlaczego humanistyka jest obowiązkowa na MIT?

SHASS to Szkoła Humanistyki, Sztuki i Nauk Społecznych MIT, utworzona formalnie w grudniu 1950 roku po raporcie komitetu Lewisa z 1949 roku, który rekomendował powołanie szkoły humanistycznej nadającej stopnie naukowe [1]. Dziś obejmuje 13 jednostek, od muzyki i literatury po ekonomię i politologię [2]. Każdy student studiów licencjackich realizuje znaczącą część kształcenia w obszarze humanistyki, sztuki i nauk społecznych, a SHASS prowadzi większość przedmiotów spełniających ten wymóg [2].

Nazwa szkoły zmieniała się razem z zakresem badań: człon „Arts” dodano w lipcu 2000 roku [1]. Oficjalny katalog MIT wymienia wśród dziedzin antropologię, historię, językoznawstwo, filozofię, medioznawstwo, studia nad nauką i technologią oraz gender studies [2]. Humanistyka nie jest tam dodatkiem do kierunku technicznego, lecz częścią wspólnego programu, którego uczelnia pilnuje niezależnie od specjalizacji studenta.

Co wydarzyło się w 2026 roku?

Głównym wydarzeniem rocznicowym był dwudniowy SHASS 75th Anniversary Symposium, zorganizowany 24–25 września 2026 roku w Thomas Tull Concert Hall w Edward and Joyce Linde Music Building [3][4]. Program obejmował panele, występy artystyczne i wystąpienia absolwentów [3]. Zakres tematyczny nie ograniczał się do AI: mówiono o demokracji, dydaktyce, zdrowiu, percepcji, sztuce, muzyce i relacjach człowiek–komputer [4].

Rocznicę uzupełniły dwa materiały. W kwietniu 2026 roku MIT opublikował rozmowę o przyszłości edukacji w epoce AI, w której humanistyka występuje jako narzędzie rozumienia skutków technologii, a nie jako przeciwwaga dla inżynierii [5]. We wrześniu ukazał się podcast o tym, co szkoła nazywa swoim „special sauce” [6]. Wniosek jest prosty: AI było jednym z wątków obchodów, nie ich osią.

Skąd bierze się liczba 60% w opowieści o SHASS?

Najbardziej prawdopodobne źródło tej liczby to programy łączone. W joint degree 21E (humanistyka i inżynieria) oraz 21S (humanistyka i nauki ścisłe) 60% pracy przypada na dziedzinę humanistyczną, a 40% na inżynierię lub nauki ścisłe [7]. To proporcja programu studiów, a nie odsetek absolwentów pracujących w technologii.

Oficjalne dane MIT pokazują inne wskaźniki. Wśród absolwentów studiów licencjackich z 2025 roku 48% deklarowało podjęcie pracy, a 42% kontynuację nauki [8]. Liczba 60% pojawia się w statystykach doktorantów planujących pracę w instytucjach akademickich lub badawczych, nie w danych o absolwentach SHASS [8]. W obiegu krąży teza, że 60% absolwentów SHASS pracuje w branżach technologicznych. Materiały MIT jej nie potwierdzają i nie wskazują badania, populacji ani definicji mierzonego wskaźnika.

Jak MIT łączy humanistykę z AI na zajęciach?

Przykładem jest kurs „Humane User Experience Design”, współprowadzony przez informatykę i antropologię. Studenci projektowali chatboty z użyciem Gemini, ChatGPT, Groka i Claude’a, zwracając uwagę na potrzeby interpersonalne i społeczne użytkowników [9]. Humanistyka dostarczała metody badania ludzi, informatyka — narzędzi implementacji.

W 2026 roku MIT przyjął też szersze zalecenia dotyczące AI w nauczaniu. Dokument kładzie nacisk na odpowiedzialne użycie, ochronę relacji międzyludzkich, weryfikację pracy studentów i rozwijanie kompetencji etycznych [10]. Nie postuluje używania AI „we wszystkim”, lecz opisuje warunki, przy których narzędzie nie zastępuje myślenia.

Jak wygląda polska debata o AI na uczelniach?

Polskie uczelnie weszły w okres transformacji wymuszanej jednocześnie przez demografię, presję finansową i rozwój technologii [14][17]. W dyskusji dominują jednak dwa wątki: masowe korzystanie przez studentów z modeli językowych oraz sposoby wykrywania tekstów generowanych [11].

Publicyści Klubu Jagiellońskiego piszą wprost, że uniwersytety udają, iż świat sprzed ChatGPT wciąż istnieje, a uczelniane algorytmy skupiają się na walce z „doskonałym” stylem typowym dla modeli, zamiast na błędach merytorycznych [12]. W tym samym nurcie pojawia się postulat odejścia od prezentacji generowanych przez czatboty na rzecz egzaminów ustnych i metod sprawdzających, czy student potrafi obronić metodologię [13].

Równolegle widać ruch w drugą stronę. Forbes opisuje powrót humanistyki na amerykańskich uczelniach i rosnącą liczbę studentów rezygnujących z informatyki [15]. Business Insider podaje przykład Uniwersytetu Kolorado w Boulder, gdzie kurs prowadzą wspólnie matematyk stosowany i badacz renesansu [16]. To argument, że połączenie dyscyplin nie jest kosztem, lecz sposobem na utrzymanie studentów.

Porównanie: co robi MIT, a co robią polskie uczelnie?

KryteriumMIT (SHASS)Typowa praktyka polskich uczelni
Miejsce humanistyki w programieobowiązkowy blok HASS dla każdego licencjatu, przedmioty prowadzone przez SHASS [2]humanistyka jako odrębny kierunek, rzadko jako składnik programu technicznego [14]
Obecność AI w dydaktycekursy łączące antropologię z projektowaniem chatbotów [9] oraz uczelniane zalecenia z 2026 roku [10]debata o wykrywaniu tekstów generowanych, rzadziej o metodzie nauczania [11][12]
Weryfikacja pracy studentaweryfikacja pracy i kompetencje etyczne jako element zaleceń uczelni [10]postulowane egzaminy ustne i obrona metodologii zamiast prezentacji z czatbota [13]
Sposób stawiania pytania o AIskutki ekonomiczne, polityczne i etyczne oraz potrzeb rozumienia technologii [5]nacisk na zakazy i detekcję, z mniejszą uwagą na program [12]

Tabela pokazuje różnicę w punkcie wyjścia. MIT wychodzi od pytania, czego absolwent ma nie umieć zautomatyzować, polskie uczelnie — od pytania, jak złapać studenta na nieuczciwym tekście. Obie perspektywy są potrzebne, ale pierwsza kształtuje program, druga tylko kontrolę.

Co polskie uczelnie mogą zrobić bez zmiany budżetu?

Polecamy zacząć od trzech ruchów, które nie wymagają nowych pieniędzy. Pierwszy to wpisanie humanistyki do programów technicznych jako obowiązkowego bloku, wzorem wymogu HASS [2]. Drugi to jedna istniejąca specjalizacja prowadzona wspólnie przez dwa wydziały, jak w modelu 21E, gdzie proporcja 60% do 40% jest jawna od początku [7]. Trzeci to zmiana sposobu oceny: egzamin ustny lub obrona metodologii kosztuje mniej niż system antyplagiatowy i odpowiada na realny problem opisany w polskiej prasie [13].

Te ruchy nie kopiują MIT w całości. Korzystają z jego logiki: humanistyka jest warunkiem, nie ozdobą, a AI jest narzędziem do omówienia, nie do ukrycia. Uczelnia, która mówi studentowi, gdzie model może się mylić, uczy więcej niż ta, która zakazuje modelu.

Co to znaczy dla kandydatów na studia i dla firm?

Dla kandydata sygnałem jest program, nie nazwa kierunku. Warto sprawdzić, czy w planie studiów technicznych jest obowiązkowy blok humanistyczny i czy istnieje kurs łączący dwie dyscypliny, taki jak zajęcia z projektowania chatbotów na MIT [9]. Taki kurs jest lepszym wskaźnikiem niż deklaracja o „nowoczesności”.

Dla firm zmiana jest równie prosta. Zespoły, które rozumieją kontekst społeczny modelu, szybciej wychwytują błędy w danych i w komunikacji. Praktyczne przykłady automatyzacji analizy opisujemy w tekstach o Codeksie w data science oraz o benchmarkach AI. Warto też śledzić, jak zmienia się samo wyszukiwanie wiedzy: Google Search z AI pokazuje, że dostęp do odpowiedzi nie zastępuje umiejętności jej oceny.

Najczęstsze pytania

Czym jest SHASS na MIT?

SHASS to Szkoła Humanistyki, Sztuki i Nauk Społecznych MIT, utworzona w grudniu 1950 roku po raporcie komitetu Lewisa z 1949 roku [1]. Obejmuje 13 jednostek, od muzyki i literatury po ekonomię i politologię [2]. Prowadzi większość przedmiotów wypełniających uczelniany wymóg humanistyczny, który musi zrealizować każdy student licencjatu [2].

Skąd bierze się liczba 60% w tekstach o SHASS?

Najprawdopodobniej z programów łączonych 21E i 21S, gdzie 60% pracy przypada na humanistykę, a 40% na inżynierię lub nauki ścisłe [7]. Ta proporcja dotyczy planu studiów, nie losów absolwentów. Osobno 60% pojawia się w danych o doktorantach planujących karierę akademicką [8].

Czy MIT zastępuje humanistykę sztuczną inteligencją?

Nie. Materiały MIT opisują AI jako jeden z tematów działalności szkoły, obok ekonomii, polityki i etyki [5]. Kurs „Humane User Experience Design” łączy antropologię z projektowaniem chatbotów [9], a zalecenia z 2026 roku mówią o odpowiedzialnym użyciu i weryfikacji pracy studentów, nie o zastąpieniu wykładowców [10].

Co polskie uczelnie robią inaczej niż MIT?

Koncentrują się na wykrywaniu tekstów generowanych, podczas gdy dyskusja o programie pozostaje na drugim planie [11][12]. Pojawiają się postulaty egzaminów ustnych i obrony metodologii [13]. Jednocześnie uczelnie działają pod presją demografii i finansów [14][17], co utrudnia zmiany wymagające etatów i nowych kursów.

Czy humanistyka traci znaczenie na uczelniach?

Dane z rynku amerykańskiego nie potwierdzają prostej tezy o upadku. Forbes opisuje powrót zainteresowania humanistyką i spadek liczby studentów informatyki [15], a Business Insider podaje przykłady kursów prowadzonych wspólnie przez humanistów i naukowców ścisłych [16]. Kierunek zależy od tego, czy uczelnia potrafi pokazać praktyczne zastosowanie.

Źródła

  1. History of SHASS (MIT School of Humanities, Arts, and Social Sciences, 2026)
  2. School of Humanities, Arts, and Social Sciences (MIT Catalog, 2026)
  3. SHASS 75th Anniversary Symposium (MIT School of Humanities, Arts, and Social Sciences, 2026)
  4. SHASS 75th Anniversary Symposium (MIT Events Calendar, 2026)
  5. Q&A: MIT SHASS and the future of education in the age of AI (MIT News, 2026)
  6. Podcast: SHASS’s special sauce (MIT News, 2026)
  7. Joint Degrees (MIT School of Humanities, Arts, and Social Sciences, 2026)
  8. Alumni (MIT Facts, 2026)
  9. New MIT class uses anthropology to improve chatbots (MIT News, 2026)
  10. Report (MIT AI and Education, 2026)
  11. Niech polskie uczelnie przestaną udawać. Sztuczna inteligencja (Antyweb, 2026)
  12. Świata sprzed ChatGPT już nie ma. Jak oswoić się z AI (Klub Jagielloński, 2026)
  13. Uniwersytet w epoce AI. Te rozwiązania musimy wprowadzić (Klub Jagielloński, 2026)
  14. AI na uczelniach: od egzotyki do codzienności (AIPORT, 2026)
  15. Humanistyka wraca do łask na amerykańskich uczelniach (Forbes, 2026)
  16. Czy warto jeszcze studiować kierunki humanistyczne? (Business Insider, 2026)
  17. Rewolucja na uczelniach. AI zmienia wszystko (PulsHR, 2026)
AN
O autorze
Andrzej Niemiec

Fanatyk nowych technologii i specjalista w zakresie sztucznej inteligencji.

Jak powstają teksty: Polityka AI · O redakcji